Sneek   

Mijn winterse fotomix wil ik starten met deze schaatsfoto van een eeuw oud die ik jaren geleden aantrof in een oude leren portefeuille die nog van mijn pake Gerben was. Bij zijn leven heb ik hem er nog iets over gevraagd. De foto zou omstreeks 1915 gemaakt zijn en pake bond in lange onderbroek de strijd op de kortebaan aan met Gerke Mulder uit Hindeloopen. Hij noemde die naam met respect, want schaatsen tegen Mulder was een opgave en verliezen geen schande. Deze reddingsbootschipper en zuiderzeevisser uit het stadje Hindeloopen was dan wel geen topper op de kortebaan, maar hij wist wel menig eerste prijs in de wacht te slepen. Pake kon ook niet van hem te winnen. Mulder was een tactisch starter met vaak opzettelijke babbels aan de start waarmee hij de tegenstander afleidde. De prijzen die hij won waren veelal in natura, zoals witbrood en spek. Pake was terpgraver, sterk als een beer: schep en kruiwagen waren zijn gereedschappen. In de serie Friesland van weleer is daarvan een foto te zien.

Terug naar het schaatsen. De wedstrijd was uitgeschreven door schaatsvereniging Friso uit Sneek die in 1871 was opgericht. Deze ijsclub organiseerde veel wedstrijden op de kortebaan en genoot onder schaatsers veel bekendheid. Liggen mijn roots voor de belangstelling van het schaatsen en strenge winters hier? Een eeuw geleden was het belang van kunnen schaatsen vele malen hoger dan nu. Er kon geld mee verdiend worden: armen en werklozen verdienden een paar centen met baanvegen, de koek en zopies van ingevroren schippers waren altijd in trek en de talentvolle schaatsers wisten met prijzengeld een vermogen bij elkaar te schaatsen. De foto is gemaakt op een van de drie locaties waar de ijsclub wedstrijden hield: het Kanaal bij de Parkbuurt achter het station van Sneek.  

  Sneek skûtsje en Waterpoort

De winter van 1929 ging de meteorologische geschiedenisboeken in als een zeer strenge. Een langdurige vorstperiode deed zelfs de Waddenzee dichtvriezen. Op 18 februari van dat jaar was het mogelijk om de oversteek te maken met arresleden. De eerste foto brengt de colonne in beeld, ergens tussen de vastewal van Friesland en het waddeneiland Ameland. De tweede foto zoomt in op een deel van de deelnemers van de bijzondere oversteek.

Schaatsenfabriek Ruiter 1927 – 1928 

In de winter van 1927-1928 ging de redactie van het weekblad Fen Fryske Groun op werkbezoek bij de firma Ruiter in Bolsward. Het resultaat was een paginagrote reportage met fraaie foto's die een mooi beeld gaven van de activiteiten in het schaatsenmakersvak. De foto rechtsonder gebruikte ik voor een verhaal in mijn boek Weeskind tegen wil en dank. Ik verwijs daarvoor naar de pagina met publicaties. Het artikel werd geplaatst op 6 januari 1928.

Schaatsproef KNSB 20 januari 1966 

Rondom het schaatsen was ik ook graag in de koek- en zopietent met een warme kop chocolademelk. Daar deed ik zo lang mogelijk mee, zeker als ik een zitplaatsje op de bank had. De bank was niet veel meer dan een steigerplank op schragen. Maar ik genoot en keek ondertussen een beetje jaloers naar de ouderen die zomaar een Mars kochten of een gevulde koek. Dat was voor mijn portemonnee niet weggelegd. Verder genoot ik van de muziek die uit de boxen over de ijsbaan werd gestrooid, in mijn herinnering vaak van die ijswalsen. Als ik de schaatsenrijderswals hoor moet ik daar altijd weer aan denken. Maar het zullen toch ook moderne liedjes zijn geweest, want de muziek werd verzorgd door de plaatselijke handelaar in singles en LP's.

Hardegarijp belslide Tweede Kerstdag 

Beleef een fantastische winter met sneeuw en ijs zoals die plaatsvond op tweede kerstdag 1938. In het Friese Hardegarijp werd een hardrijderij gehouden voor paard en arreslee. Er deden tien combinaties aan de wedstrijd mee. Bij het zien van de foto hoor je als het ware het belgerinkel, het suizen van de slee en het stampen van het paard. Een witte kerst was toen heel wat gebruikelijker dan tegenwoordig.

Kouwe Drukte

Deze tekening van de beroemde sportman Pim Mulier toont een gezicht op Amsterdam.
Kouwe Drukte is een uitgave van de Stichting De Poolster, verzamelkring van schaatsen en winterse objecten en verschijnt driemaal per jaar. Dit is de uitgave van oktober 2015.

In februari 2012 kwam ik op de fiets langs dit gezellige ijstentje vlakbij Bolsward. Het Elfstedenijs was sterk genoeg voor het maken van dagtochten, maar dé Tocht der Tochten kon helaas geen doorgang vinden.

Atze de Groot had vlammend rood haar en daarom noemde iedereen hem Reade Atze. Hij werd op 22 juni 1843 in Akkrum geboren als zoon van Pieter Atzes de Groot en Jacoba Arnoldus Boom. Net als zijn broer Johannes werd hij een prima hardrijder. Op 22 januari 1862 stond hij in Sneek aan de start tussen 128 deelnemers. Succes had hij nog niet, maar tot 1879 zou hij in elk geval tien wedstrijden winnen van de zeventien, waarvan werd vastgesteld dat hij op de deelnemerslijst stond.
De Reade won twee keer in Amsterdam, de best gedoteerde hardrijderij van het seizoen (1871 en 1876). In tal van twintigste eeuwse artikelen werd hij als onoverwinnelijk beschreven, maar dat viel dus wel mee. De Reade was een echte klauwer, maar zijn start was niet denderend. Als hij zijn tegenstanders inhaalde, gaf hij ze een tik op hun achterwerk en riep: 'De Reade hat'm al!'
In 1876 won hij in Amsterdam nadat hij de plaatselijke favoriet Nico Vulsma een afstraffing had gegeven. Poffertjesbakker Nico had 'zijn hak gelicht' toen hij een soldaat van de lijst reed. Dat werd als een zware belediging gezien. De Groot was woedend. In zijn beide ritten bleef hij vlak voor Vulsma rijden terwijl hij schreeuwde: 'Pak me dan, bollebuisjesbakker!' En dat terwijl hij voortdurend met zijn hand op zijn achterwerk sloeg.
Atze de Groot kwam tragisch om het leven. Hij was schipper en lag vaak met zijn schuit in Medemblik. Op 3 npovember 1882 verscheen er een treurig bericht in de pers: Atze de Groot was onder Wieringen in een vliegende storm met zijn schip ten onder gegaan. Jan Lageweg uit Medemblik had het zien gebeuren: 'Zin schip kwam dwars op de gevolgen, terwijl we onder Wieringen met onze schepen schuilden. De schuit van Atze sloeg kapot. Hij klom met zijn vader nog in de mast, maar het was te laat.'
Het lichaam van Pieter de Groot werd op 4 december gevonden. Atze verdween voor eeuwig in de golven van de Zuiderzee. Zijn lijk werd nooit gevonden. Op Wieringen hielp Lageweg met zoeken naar de vermiste Friezen, maar het enige wat gevonden werd was de goudgeschilderde mastbol van het schip van de familie De Groot. Die wordt nog steeds in Medemblik bewaard door de oudheidkundige vereniging.

* Een zeer uitgebreid levensverhaal van Atze de Groot is opgenomen in “ Hardrijderijen in Friesland - Volksvermaak op het ijs 1800 – 1900”. Met dank aan Ron Couwenhoven, auteur van dit boek.  Een must voor elke schaatsliefhebber en zeker voor de Friezen. Het boek is luxe van uitvoering op groot formaat (34 x 24 cm), omvat 496 pagina's en 300 illustraties. Het boek is te bestellen door overmaking van € 39,50 op bankrekening NL55 ABNA 0411 4700 78 t.n.v. stichting Archief Ron Couwenhoven, Zaandam o.v.v. naam en adres. Lezers van het molenblad De Utskoat genieten in de decembermaand korting op de aanschaf. Daarvoor verwijs ik naar het jubileumnummer 160 waarin ook een artikel van Ron Couwenhoven is opgenomen.